11 lutego 2025 r. na ręce Marszałka Sejmu złożono poselski rządowy projekt Ustawy o zawodzie psychoterapeuty i samorządzie zawodowym psychoterapeutów (druk nr 1345). Ustawa przedstawiana jest jako istotny krok w stronę ochrony osób korzystających z usług psychoterapeutów, którzy de lege lata wykonują jeszcze zawód nieregulowany. 9 lipca, razem z projektem analogicznej ustawy o zawodzie psychologa, przeszedł I czytanie na posiedzeniu Sejmu i został skierowany do Komisji Zdrowia.

Chaos w regulacji zawodów?

Ustawy o zawodach psychologa oraz psychoterapeuty, obie przyjęte w ramach I czytania 9 lipca 2025 r., wyraźnie się od siebie różnią. Tam, gdzie regulacja dotycząca psychologów odnosi się do psychologów zaczynających zawód i do ich opiekunów, ustawa o psychoterapeutach nazywa ich aplikantami oraz superwizorami. Wprowadza się także kategorię „superwizora aplikanta”, czyli osobę szkolącą się do roli superwizora. Już na wstępie widać zatem istotny chaos pojęciowy.

Ustawy istotnie różnią się również w zakresie wymagań dotyczących kompetencji i wykształcenia niezbędnych do uzyskania dostępu do zawodu. Ustawa o zawodzie psychologa jednoznacznie wskazuje, że warunkiem wykonywania tego zawodu jest ukończenie studiów psychologicznych. Natomiast projektowana ustawa o zawodzie psychoterapeuty przewiduje znacznie bardziej elastyczny model kwalifikacyjny — uzyskanie certyfikatu psychoterapeuty będzie możliwe po odbyciu co najmniej czteroletniego szkolenia w zakresie psychoterapii, obejmującego minimum 1200 godzin zajęć dydaktycznych, w tym szkolenia podyplomowego, a także w wyniku psychoterapii lub doświadczeń własnych, superwizji bądź stażu. Dodatkowo wymagane będzie ukończenie kursu z podstaw psychologii i medycyny oraz zdanie egzaminu certyfikacyjnego.

Specjaliści podkreślają, że w rzeczywistości z całości czteroletniego szkolenia konieczne będzie odbycie zaledwie 360 godzin stażu klinicznego, co przekłada się na 9 tygodni pracy z pacjentem. Środowiska branżowe twierdzą, że jest to czas szkolenia nieprzystosowany do realiów dalszej pracy, wchodzącej w ingerencję z ludzkim zdrowiem psychicznym i życiem.

Zawód regulowany

Dostęp do zawodu będzie limitowany i regulowany poprzez szereg narzędzi akredytacyjnych, takich jak Rejestr Psychoterapeutów Aplikantów, Rejestr Psychoterapeutów oraz certyfikaty psychoterapeuty. Wpisy do rejestrów mają być poprzedzane akredytowanymi szkoleniami psychoterapeutycznymi. Wykonywanie zawodu psychoterapeuty nie będzie możliwe bez wpisu do Rejestru Psychoterapeutów, co znaleźć ma odzwierciedlenie także w sankcjach karnych.

Nad prowadzeniem rejestrów oraz nad kompetencjami psychoterapeutów ma czuwać rozbudowany aparat samorządu zawodowego psychoterapeutów, w tym w szczególności Krajowa Izba Psychoterapeutów wraz z regionalnymi izbami.

W związku z regulacją zawodu oraz wprowadzeniem rozbudowanej struktury samorządowej, przewiduje się także kompleksową regulację postępowań dyscyplinarnych i odpowiedzialności zawodowej psychoterapeutów, w których czołową rolę mają pełnić sądy koleżeńskie – odrębne dla poszczególnych nurtów psychoterapeutycznych. Możliwa ma być nawet mediacja w postępowaniu dyscyplinarnym.

Standardy zawodowe dla psychoterapeutów

Projekt zawiera także założenia dotyczące działalności psychoterapeutycznej, które wprost będą przekładać się na wartościowe gwarancje dla uczęszczających na terapię – w art. 26 postuluje się bowiem, że zawód ma być wykonywany:

• z należytą starannością;
• z poszanowaniem godności i intymności osoby korzystającej z psychoterapii;
• zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy, normami etycznymi i standardami zawodowymi;
• w sposób nie narzucający osobie korzystającej z psychoterapii własnego paradygmatu światopoglądowego terapeuty;
• z zachowaniem neutralnej postawy wobec cech indywidualnych, kontekstu kulturowego, społecznego, rodzinnego, etnicznego, relacyjnego i seksualnego, religijnego, preferencji oraz systemu wartości osoby korzystającej z psychoterapii,

– co od razu przywołuje skojarzenia z systemem praw pacjenta. Tę regulację należy zdecydowanie ocenić pozytywnie.

Ustawa przewiduje także wprost prowadzenie psychoterapii za pomocą środków porozumiewania się na odległość (co już ma miejsce na nieuregulowanym dotychczas rynku). Nowością ma być także przyjęty przez samorząd kodeks etyki zawodowej, a ciekawostką legislacyjną jest również postulowana w art. 74 pkt 5 projektu ustawy kompetencja do… występowania z wnioskami do Trybunału Konstytucyjnego w zakresie, w jakim akty normatywne dotyczyć będą spraw objętych zakresem działania samorządu lub wykonywania zawodu psychoterapeuty. Krajowa Izba Psychoterapeutów będzie więc mogła poddawać kontroli konstytucyjności przepisy ustaw i rozporządzeń dotyczących zawodu.

Ponadto, projektowane są także przepisy analogiczne do tych przedstawionych w projekcie ustawy o zawodzie psychologa. Również psychoterapeucie będą zobligowani uzyskać zgodę na terapię, dotrzymywać tajemnicy psychoterapeutycznej oraz wykonywać specyficzne dla swojej działalności obowiązki informacyjne. Będą musieli również zawrzeć umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnoprawnej.

Regulacja zgody może budzić pewne wątpliwości i prowadzić do chaosu. Przypomnijmy, że w projekcie ustawy o zawodzie psychologa, zgoda przedstawiciela ustawowego nie będzie wymagana, jeśli małoletni zwróci się o pomoc psychologiczną w świetle uzasadnionej potrzeby związanej z doświadczeniem kryzysu, traumy lub stresu. W przypadku regulacji psychoterapeutycznej zakłada się brak takiej możliwości, a jedynie przyjęcie na psychoterapię bez zgody rodzica małoletniego, który ukończył lat 16, w razie bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia z powodu zaburzeń psychicznych. Przesłankom tym bliżej do zbieżności z ustawą o ochronie zdrowia psychicznego niż z projektem ustawy o zawodzie psychologa.

Wyraźnie widać, że dwie procedowane równolegle ustawy – o psychologach i o psychoterapeutach – przygotowywane były w innych zespołach (odpowiednio – ministerialnym i poselskim), przez co znacznie się od siebie różnią w kluczowych miejscach.

Kiedy spodziewać się wejścia w życie?

W art. 172 projektu ustawy oznaczono roczną vacatio legis, licząc oczywiście od dnia jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. W naszej ocenie nie należy jednak spodziewać się wejścia tej ustawy w życie bez znaczących poprawek – ustawa przeszła dopiero pierwsze czytanie w Sejmie, ale parlamentarzyści już wycofują swoje poparcie co do projektu. Głosowania przeciwko odrzuceniu projektu ustawy zostały rozstrzygnięte stosunkowo niewielką liczbą głosów (236 głosów), co może sugerować, że na późniejszych etapach procedury ustawodawczej podnoszone będzie coraz więcej zastrzeżeń. Z pewnością można spodziewać się prób ujednolicenia regulacji z regulacją dotyczącą psychologów – w przeciwnym wypadku będziemy narażeni na głęboki rozdźwięk między zasadami funkcjonowania dość zbliżonych zawodów.